جستار نقد از نوع جستار
محمدفرید مصلح

نویسندهمحمدفرید مصلح

دانشجوی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه تهران

نقدی بر جستار ۳۴: موجی در دریا

ن

نگارنده‌ی جستار، ابتدا از تفاوت‌ها می‌گوید: از جسم و روحیه‌ی متفاوت و حتی ذهنیت متفاوت دو جنس. سپس از نابرابری‌ها می‌نالد و به‌درستی اعلام می‌کند که «تعداد وسیعی از انسان‌ها از هر قوم و ملت و تاریخی است که این نابرابری را بنا نهادند». اما بعد به‌دنبال این است که علت «جهالت خودخواسته‌»‌ی این جمعیت را پیدا کند. شاید قابل بحث‌ترین مساله همین باشد که او این نابرابری را جهالتی آگاهانه فرض گرفته. در...

نقدی بر جستار ۳۸: زیبایی‌های فاجعه؛ مروری بر شرایط جدید

ن

همیشه فاصله آزارم می‌داد و مرا از بهترین جای کره‌ی زمین، یعنی خانه‌ی مادربزرگم در استان فارس دور می‌کرد. من از بدو تولد در تهرانی زندگی کردم که از خویشاوندانم دور بودم. فقط می‌توانستم سال به سال و در تعطیلات به خانه‌ی دلباز مادربزرگم بروم؛ همین‌طور از خانه‌های عمه‌هایم با هزار معمای کودکانه و فک‌وفامیل‌هایی با شخصیت‌های مختلف. همیشه از مکان‌هایی که دوستشان داشتم دور بودم؛ خیلی دور! خیلی زودتر از...

در باب بطالت: وضعیتی که تکرار نمی‌شود – ج۴۳

د

برتراند راسل، فیلسوف قرن بیستم، وضعیتی را ترسیم می‌کند که آدمی به پرورش ذوق و آموزش نفس خود پرداخته و دغدغۀ کسب ثروت یا ضروریات زندگی‌اش ندارد؛ مثلا یک ساز موسیقی را می‌نوازد، تصویری را نقاشی می‌کند و یا شعری می‌سراید. راسل این حالت را «بطالت» نامیده و در جستاری به ستایش از آن می‌پردازد. البته بطالت راسل با آنچه که ما در ذهن داریم قدری متفاوت است. او بطالت را از هرزگی و سبک‌سری متمایز می‌داند و...

آدم از نگاه ما و آدم‌خوار‌ها – ج ۳۲

آ

آنچه که ما آن را «آدم‌خواری» می‌نامیم دو شکل است: اول، رفتاری است که در شرایط غیرطبیعی صورت می‌گیرد. منشاء این غیرطبیعی بودن یا بیرونی است و یا درونی. در شرایط بیرونی افراد متمدن در لحظات بحران یا از روی اضطرار انجامش دهند؛ مثل قحطی اصفهان در زمان حمله افغان‌ها. گاهی هم درونی است و بصورت یک بیماری در درون بعضی پدیدار می‌شود که چون غیرطبیعی است باید درمان شود. در تمام این حالات اگر شرایط به وضعیت...

اگر این هم یک خواب باشد چه؟ – ج ۲۵

ا

اولین خوابی که هنوز آن را به‌خاطر دارید برای چه سنی است؟ برای من تقریبا به بیست سال پیش باز می‌گردد و این برای یک انسان ۲۳ ساله خیلی قدیمی است. اگر بخواهم خلاصه تعریفش کنم: گوریلی به من حمله‌ور شده بود و من از شدت ترس با فریاد از خواب بیدار شدم؛ یک‌بار دیگر دایناسوری در خانه به دنبال ما می‌گشت و من با ترس و ناامیدی به دنبال پناه بودم؛ باری دیگر، خواهرم را از دست داده بودم. یادم نمی‌رود که بعد از...

استارت‌آپ‌ها، پیام‌آوران عصر جدید – ج۱۸

ا

یادداشت زیر نخستین بار در سایت کوبه منتشر گردید. چند سال پیش وقتی مشغول وب‌گردی بودم با یک سایت فروش کتاب آشنا شدم. آدرسش قم بود و خرید آنلاین داشت. تعلل کردم و و چند روز بعد گذرم به قم افتاد. به یاد کتا‌ب‌ها افتادم. فرصت را غنیمت شمرده و ترجیح دادم حضوری به کتاب‌فروشی بروم. دوباره سایت خوش آب و رنگش را باز کردم. آدرس را پیدا کرده و به راه افتادم. چند دقیقه بعد به فروشگاه رسیدم. ساختمانی یک طبقه...

نقدی بر نقد «ام‌القری؟»

ن

نقد‌های آقای محمدی را خوانده و نقدهایش در دو پرسش اصلی خلاصه می‌شود: آیا معماری ابزار قدرت است؟در دفاع از نگاه کانالیزه/ارزش‌گذارانه نویسنده که سیاسی است چه پاسخی دارم؟ در پاسخ به سوال اول: آیا معماری ابزار قدرت است؟ معماری ذاتا سیاسی نیست، اما ابزار سیاست می‌شود.معماری در تعریف قدرت، ابزاری است برای متقاعد کردن و جهت دادن.معماری برای قدرت، مانند آچاری در جعبه‌ابزاری بزرگ از هنرهای مختلف است که...

نقدی بر نقد جستار ۱۳ام

ن

اولین نقد وارده را می‌پذیرم و از عدم دقت لازم برای انتخاب واژه‌هایی بهتر عذرخواهی می‌کنم: «تغییرات کالبدی بازتاب‌دهنده‌ی تحولات رویکردی است.» معنای این گزاره با واژه‌هایی خیلی ساده‌تر قابل بیان بود و ابتدا مصداق در ذهن شکل گرفته بود و این جمله حالت تئوریزه شده‌ی آن مصداق بود. در بند دوم منتقد از این‌که تاکید جستار بر ابزاری بودن معماری است گلایه کرده. البته لازم است که باز گزاره‌هایی که در آن...

ام القری – ج۱۳

ا

تصویر: تهران از دیدگاه معماری قدرت (برج میلاد) – عکس از حسنی عجمی حاشیه شاید غیر قابل باور باشد که تا کم‌تر از صد سال پیش، سیستم اداری حکومت مرکزی ایران به دو منشی و یک کیف دستی خلاصه می‌شده و امروزه، آسمان‌خراش‌های زیادی برای این کاربری ساخته می‌شود. تغییرات کالبدی، بازتاب‌دهنده‌ی تحولات رویکردی است. اما سوای این تغییرات سریع و سرسام‌آور که نمودی از تکامل سیاسی است، تهران جهان‌بینی‌های متفاوتی...

نقدی بر جستار نهم

ن

مطالبی را که مخاطب را با مسائلی نو و ناآشنا مواجه می‌کند از رسالت‌های مقدمه‌ نمی‌دانم. به همین خاطر به نظرم دو بند اول ورود مناسبی به موضوع نیست. تاریخچه‌ای نسبتا مفصل از روند شهرسازی بیان شده که بیانش را در ژورنال دانشجویان معماریِ عمدتا ناآشنا به شهرسازی بجا و آموزنده می‌دانم. اگر سخت‌گیرانه به بخش تاریخچه نگاه کنیم، قطعا مصادیق بهتری هم بوده تا سیر تحول شهرسازی را بهتر نشان دهد؛ اما مصادیق حول...

نقدی بر جستار دهم

ن

جستار دهم در نقد یک حالت روانی آشناست. آن‌چنان آشنا که نگارنده از ابتدا با معرفی اصطلاحی عامیانه، یعنی «سانتی‌مانتالیسم» مخاطب را با خود همراه می‌کند. تبیین اصطلاحات عامیانه از اتفاقات جالب‌توجهی است که اخیرا رایج شده و سایت‌هایی مثل urbandictionary لغت‌نامه‌ی اصطلاحات عامیانه‌ای است که از خود مردم می‌خواهد تا آن واژگان را تعریف کند. «سانتی‌مانتالیسم» تا پیش از جستار دهم برای من کاربرد دیگری داشت...

نقدی بر جستار هشت: حیوان ناطق

ن

رویکرد نویسنده ستودنی است که در آغاز از انسان‌شناسی شانه خالی می‌کند؛ زیرکانه بیان شده؛ چرا که رویکرد جایگزین را اعلام نمی‌کند؛ ولی اصلا تاثیر خوبی بر خواننده ندارد و از ارزش متن می‌کاهد. به هر حال محتوا آن‌قدر عمیق است که برای شروع به این نیمچه بند اولیه نیاز داشته باشد. بندهای دوم و سوم در امتداد یکدیگرند؛ ریتم سریع محتوا به خواننده اجازه‌ی خسته شدن نمی‌دهد و مثال‌های متنوع به هر مخاطب عامی...

نقدی بر جستار هفت: به حال کدام بگرییم؟ معماری یا اسنادش؟

ن

معروف است که در دوره‌ی سلطنت پهلوی اول و در عصر اقتدارگرایی که بازتعریف هویت ایرانی یکی از اهداف بود، معماری به‌مثابه یک ابزار تبلیغاتی مورد توجه حکومت قرار گرفت و آثار زیادی ساخته شد. منقول است که رضاشاه در هنگام بازدید و یا بهره‌برداری از این آثار، گاها انتظارات دیگری از شکل معماری آن داشته و نسبت به آن ابراز نارضایتی می‌کرد. بنابراین معماری آن‌زمان چنان قدرتمند بود که در برابر خرده‌فرمایشات یک...

تعامل‌ستیزی در عصر تعامل‌گرایی – ج۶

ت

وقتی که در کنار سعید -دوست شیرازی‌ام- در باغ ارم قدم می‌زدم از بُنِگاه‌های این باغ می‌گفت. فضاهایی که از گذشته به یادگار باقی مانده و مردم با صحبت و تعامل مسائلشان را حل می‌کردند. این فضا مرا به یاد حیاط مرکزی دانشگاهِ سعید انداخت که درب‌هایش توسط حراست قفل شده است! حیاطی زیبا، با تناسب و پر از درختان نارنج که سال‌هاست بر روی دانشجویان بسته شده تا مبادا کسی از این بنِگاه استفاده کند! نمی‌دانم...

قاشق چنگال معماری کجاست؟ – ج۵

ق

آیا هدف ما از آشپزی مشخص هست؟ حتی اگر بعضی از اهداف را پیش‌فرض حساب کنیم، بازهم هدف همیشه یکی نیست! چرا که گاهی فلافل فروشی‌های شکم‌پر کن را بهترین پاسخ می‌دانیم و گاه حاضریم پولی چندبرابر فلافل را صرف انعام مسئول رستورانی مجلل کنیم! البته بعضا پیش می‌آید که هدف از آشپزی محدود بزرگ‌تر از یک وعده‌ی غذایی باشد؛ قطعا جوج‌های شمال بهترین بهانه‌‌ برای دورهمی است؛ مشهور است که قدیم الایام، دختران دم...

نقدی بر جستار چهار

ن

مطلب پیش رو برای اثبات است؛ گزاره‌های ادعایی دارد و به‌وسیله‌ی گزاره‌هایی دیگر پشتیبانی می‌شود. در چنین ساختار منطقی و غیرکلیشه‌ای، مهم‌ترین نکته، ارتباط منطقی بین گزاره‌هاست. بنابراین ترجیح می‌دهم نقدم را با تاکید بر این موضوع پیش ببرم. «هنر ابزار بیان است» نخستین گزاره‌ی مهم متن است که دو بار -یکبار درست در ابتدای متن و یک بار هم پس از شرح «سیر تاریخی» هنر- آمده. «سیر تاریخی» میان این دو...

نقدی بر نقد جستار سه: رسالت متن

ن

در پاسخ به نقد ششم، لازم دیدم که به چهار مساله اشاره کنم: ۱- جایگاه متن و نوع مخاطب ۲- رسالت متن ۳- در دفاع از «کاریکاتور» و «عرفی» ۴- منابع اصلی متن ۱- مخاطب و جایگاه عرضه است که تعیین می‌کند که این اندیشه را با کدام منطق نوشتاری و لحن در بند کلمات بکشانیم تا به رسالت خود عمل کند. «کاریکاتور‌های آموزش عرفی» همان طور که منتقد اشاره می‌کند برای یک نشریه‌ی دانشجویی انجمن علمی معماری به‌نگارش درآمده...

کاریکاتورهای آموزش عرفی – ج۳

ک

از قرن هجدهم که فنون نو وارد معماری شد، آدمی اجازه یافت تا از برخی محدودیت‌هایی که تا پیش از آن طبیعت جلوی پایش گذاشته بود، گذر کرده و ساختمان‌هایی بزرگ‌تر و با تناسباتی جدید بنا کند. تحولاتی که در حد تغییر سبک نماند و لازم بود تا معماران از سنت های خویش دست کشیده و به تجربه بکوشند تا ساحت‌های اجتماعی، فرهنگی و زیبایی‌شناسانه‌ را بازتعریف کنند. بدنبال این تغییرات، شرایط ایجاب می‌کرد تا آکادمی‌های...

نقدی بر جستار یک

ن

مطلب یک، درباره‌ی موضوعی کلی است و باعث خرسندی است که نگارنده دچار کلی‌گویی نمی‌شود و در این موضوع بزرگ از یک شاخه به شاخه‌ی دیگر نمی‌رود و صرفا به تحلیل موضوع «احتمال‌انگاری تاریخ» می‌پردازد. نویسنده بدون مقدمه و با جمع بستن خود و تمام خوانندگان در ضمیر «ما» به یک دیدگاه غلط می‌تازد. جمله‌ی اول موید سبک نوشتاری اوست و تا پایان مقاله نیز حفظ می‌شود: محکم، ساختاریافته و بدون شوخی که ابتدا گزاره‌...

هنر مردمی، کلیدی برای بازتعریف هنر ایرانی – ج۲

ه

من ادعا می‌کنم که شما هنرمندید؛ چه یک دانشجوی معماری باشید یا یک رهگذر در عالم وب! منظورم این است که با این حد از گستردگی ابزارها و امکانات، خیلی سخت است که یک اثر هنری خلق نکرده باشید. یعنی تا الان با گوشی‌تان یک عکس زیبا نگرفته‌اید؟! طبیعی است که وقتی که از صبح تا آخر شب توسط کانال‌ها و اینستاگرام، مدام تصاویر زیبا و موسیقی ببینید و بشنوید، «شاخک‌های هنردوستِ شما» حساس شود. شما با ابزارهای...

جستار نقد از نوع جستار

آخرین مطالب

نویسندگان